﻿{"id":1470,"date":"2020-09-15T15:03:02","date_gmt":"2020-09-15T12:03:02","guid":{"rendered":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/?p=1470"},"modified":"2023-12-05T01:33:11","modified_gmt":"2023-12-04T22:33:11","slug":"turkce-gurcistandaki-kafkasoloji-dilbilimi-calismalari-tarihinden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/turkce-gurcistandaki-kafkasoloji-dilbilimi-calismalari-tarihinden\/","title":{"rendered":"G\u00dcRC\u0130STAN\u2019DAK\u0130 KAFKASOLOJ\u0130 D\u0130LB\u0130L\u0130M\u0130 \u00c7ALI\u015eMALARI TAR\u0130H\u0130NDEN"},"content":{"rendered":"<strong>\u00d6zet:<\/strong><\/p>\n<p>G\u00fcrcistan\u2019da Kafkasoloji Dilbilimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 erken denilebilecek bir d\u00f6nemde ba\u015flam\u0131\u015f ve Kartveluri Dil ve Leh\u00e7eleri haricindeki Kafkas Dilleri\u2019nin de \u00f6\u011frenilmesi, \u00f6\u011fretilmesi ve literat\u00fcrlerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 esas alan ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmalar sonu\u00e7 olarak Tbilisi Devlet \u00dcniversitesi\u2019nde akademik disipline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, yap\u0131lan akademik yay\u0131nlarla da sonu\u00e7 peki\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong>Giri\u015f<\/strong><\/p>\n<p>Kafkasya, Karadeniz ile Hazar Denizi aras\u0131nda, Kafkas S\u0131rada\u011flar\u0131n\u0131n ikiye b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, kuzeyde Don A\u011fz\u0131, Mani\u00e7 \u00c7ukurlu\u011fu ve Kuma Nehri A\u011fz\u0131 hatt\u0131ndan, g\u00fcneyde Aras Nehri ve Kars Platosu\u2019na kadar uzanan co\u011frafi b\u00f6lgenin ad\u0131d\u0131r<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>. B\u00f6lgede Rusya Federasyonu ve T\u00fcrkiye\u2019nin topraklar\u0131 bulundu\u011fu gibi, G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve Ermenistan devletleri de tamamen bu co\u011frafyadad\u0131r.<\/p>\n<p>Kafkasya, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck co\u011frafyas\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen bu co\u011frafyada konu\u015fulan diller gibi dikkat \u00e7ekici hususiyetlere sahiptir. \u0130lk\u00e7a\u011f Yunan ve Roma tarih\u00e7ileri, co\u011frafyac\u0131lar\u0131 ve yazarlar\u0131 bu diller ile dilleri konu\u015fanlar\u0131n k\u00f6kenlerini ve akrabal\u0131klar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, teorileri Kafkas dilleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar olarak nitelendirilecek d\u00fczeyde de\u011fildir<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>.<\/p>\n<p>Bu k\u00fc\u00e7\u00fck co\u011frafyada, bir\u00e7ok dil ve bir\u00e7ok ulus bulunmaktad\u0131r. Bununla birlikte, tabiat, iklim, yeralt\u0131 varl\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da zengindir. Stratejik olarak da \u00f6nemli bir konuma sahiptir.<\/p>\n<p><strong>1. G\u00fcrcistan\u2019daki Kafkasoloji Dilbilimi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n Temelleri<\/strong><\/p>\n<p>Kafkas dilleri ve uluslar\u0131n\u0131n akrabal\u0131klar\u0131 meselesi Orta\u00e7a\u011f G\u00fcrc\u00fc tarih\u00e7ileri taraf\u0131ndan da sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r. 10. y\u00fczy\u0131l G\u00fcrc\u00fc tarih\u00e7isi Leonti Mroveli \u201c<em>Kartlis Tskhovreba\u2019da<\/em>\u201d bir \u201cKafkas Ailesi\u201d ideas\u0131n\u0131 ortaya koyuyordu. Tarih\u00e7i ve co\u011frafyac\u0131 Vakhu\u015fti Bagrationi 18. y\u00fczy\u0131lda arg\u00fcmanlar\u0131 dil hususuna do\u011frudan y\u00f6nelmese de Kafkasyal\u0131lar hakk\u0131nda yaz\u0131lar kaleme al\u0131yordu. Kafkasya hakk\u0131nda Orta\u00e7a\u011f Arap co\u011frafyac\u0131lar\u0131 da veriler ortaya koyuyorlard\u0131. \u0130sl\u00e2m co\u011frafyac\u0131lar\u0131 buraya Cebel\u00fclelsine (diller da\u011f\u0131) ad\u0131n\u0131 vermi\u015fler ve buradaki 300\u2019e yak\u0131n dilden bahsetmi\u015flerdir<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>.<\/p>\n<p>Kafkasya, daha geni\u015f olan Kuzey Kafkasya ve G\u00fcney Kafkasya olmak \u00fczere Kafkas S\u0131rada\u011flar\u0131n\u0131n b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc iki alt co\u011frafyada incelenir. Kuzey Kafkasya\u2019da co\u011frafyan\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc gibi bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 diller de G\u00fcney Kafkasya\u2019ya g\u00f6re fazlad\u0131r. Geleneksel anlay\u0131\u015fa g\u00f6re Kafkasya\u2019da 50 dil konu\u015fulmaktad\u0131r. Bu 50 dilden en fazla konu\u015fan\u0131 olan 35\u2019i Kafkas Dil Grubu\u2019na ait dillerdir. Di\u011ferleri Hint-Avrupa, Ural-Altay daha az say\u0131da da Hami-Sami dilleridir.<\/p>\n<p>Kafkas Dil Grubu d\u00f6rt alt grubu ihtiva eder. Bunlar:<\/p>\n<p>1- Kartveluri Dil ve Leh\u00e7eleri<\/p>\n<p>2- Abaza-\u00c7erkes Dilleri<\/p>\n<p>3- Nakh-\u00c7e\u00e7en Dilleri<\/p>\n<p>4- Da\u011f\u0131stan Dilleri\u2019dir.<\/p>\n<p>Kafkasoloji olarak adland\u0131r\u0131lan disiplin dilin yan\u0131 s\u0131ra; Kafkasya folkloru, Kafkasya etnografyas\u0131, Kafkasya tarihi, Kafkasya arkeolojisi, Kafkasya sanat\u0131 vd alanlar\u0131 da i\u00e7erir. G\u00fcrc\u00fc bilim adamlar\u0131 G\u00fcrcistan&#8217;daki bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda, bahsedilen alanlarda ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri aktif rol alm\u0131\u015flard\u0131r ve bu nedenle \u00fclkede bir araya getirilmi\u015f zengin bir ar\u015fiv mevcuttur. Tabii olarak burada eldeki b\u00fct\u00fcn verilerden ve bu verilerin toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan disiplinin kurulu\u015fu, geli\u015fimi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ula\u015f\u0131lan durumundan ayr\u0131nt\u0131yla bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Biz sadece Kafkasoloji Disiplini\u2019nin dilbilimi k\u0131sm\u0131 hakk\u0131nda tespitler i\u00e7erisinde \u00f6zellikle Kuzey Kafkasya Dilbilimi\u2019nde \u00f6ne \u00e7\u0131kan dilbilimciler ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00fczerinde duraca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p>G\u00fcrcistan&#8217;da Kafkasoloji\u2019nin dilbilimi k\u0131sm\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Arnold \u00c7ikobava Dilbilim Enstit\u00fcs\u00fc ve Tbilisi Devlet \u00dcniversitesi Kafkasya Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan akademik olarak temsil edilmekte ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcler kendi dilleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na daha \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015flar, 18. y\u00fczy\u0131lda G\u00fcrc\u00fc Dili Grameri\u2019ni saptam\u0131\u015flard\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131lda ise yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda geni\u015fletilme ve eksikliklerin giderilme yoluna gidilmi\u015ftir. Yine bu y\u00fczy\u0131lda di\u011fer Kafkas dilleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar da ba\u015flayacakt\u0131r. Kafkasoloji Disiplini, elbette bunun yan\u0131 s\u0131ra da Kafkasoloji Disiplini\u2019nin dilbilim k\u0131sm\u0131 19. y\u00fczy\u0131lda G\u00fcrcistan\u2019da yap\u0131lan Kafkasya Dilbilimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 temel al\u0131r. Bu bilim dal\u0131 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n 1860\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131nda art\u0131k tamamen ki\u015fili\u011fini bulacakt\u0131r. Alman k\u00f6kenli Rus Bilim \u0130nsan\u0131 Peter von Uslar taraf\u0131ndan olu\u015fturulan yap\u0131, 1870\u2019li y\u0131llarda G\u00fcrc\u00fc Dil Bilimci Aleksandre Tsagareli\u2019yle devam edecektir. Alman Bilim \u0130nsan\u0131 Friedrich Max M\u00fcller d\u00f6nemde Kafkas Dilleri\u2019nin akrabal\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015f ve Hami-Sami, Ural-Altay gibi dil gruplar\u0131ndaki dillerden farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalara G\u00fcrc\u00fcler yo\u011fun bir bi\u00e7imde dahil olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>2. G\u00fcrcistan\u2019daki Kafkasoloji Dilbilimi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n Geli\u015fimi<\/strong><\/p>\n<p>Petre \u00c7araia Kafkasoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lan ilk G\u00fcrc\u00fcler\u2019dendir.\u00a0 Petre \u00c7araia Abazaca \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 1888 y\u0131l\u0131nda \u201c<em>Abaza Dili\u2019nin Yafetik Diller Aras\u0131ndaki Yerine Dair Yakla\u015f\u0131mlar<\/em>\u201d adl\u0131 tezini tamamlayarak St. Petersburg\u2019a Kafkas Dilleri Bilimsel \u00d6\u011fretim Komisyonu\u2019na yollam\u0131\u015f ve 1989\u2019da \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bas\u0131m izni alarak 1912 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. E\u015f zamanl\u0131 olarak Niko Marr\u2019\u0131n benzer bir yay\u0131n\u0131 da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Niko Marr da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kartveluri Dilleri ve Leh\u00e7eleri olarak adland\u0131r\u0131lan grubu Yafetik Diller i\u00e7erinde anacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Tbilisi Devlet \u00dcniversitesi\u2019nin kurulu\u015fuyla \u0130vane Cavakhi\u015fvili G\u00fcrc\u00fc bilim insanlar\u0131na G\u00fcrc\u00fc Dili ve G\u00fcrc\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra onun akrabas\u0131 olan di\u011fer Kafkas dilleri ve k\u00fclt\u00fcrleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sal\u0131k verecektir. Bu ama\u00e7la Petre \u00c7araia\u2019y\u0131 Tbilisi\u2019ye davet edecek, \u00f6ncelikle Abazaca \u00f6\u011fretimi \u00fczerinde durulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Ancak Petre \u00c7araia\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmesi bu ilk ba\u015flang\u0131c\u0131 yapmas\u0131na engel olacakt\u0131r (Fot.1).<\/p>\n<p>Abazaca \u00f6\u011fretimi i\u00e7in Dimitri Gulia (Fot.2) Tbilisi Devlet \u00dcniversitesi\u2019ne davet edilecek ve Tbilisi\u2019de Abazaca \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve \u00f6\u011fretimi Simon Cana\u015fia\u2019n\u0131n katk\u0131lar\u0131yla 1927 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayacakt\u0131r. 1937 y\u0131l\u0131na kadar Simon Cana\u015fia \u00f6\u011fretimi s\u00fcrd\u00fcrecek, bu tarihten itibaren bir kad\u0131n dil bilimci Ketevan Lomtatidze (Fot.3) g\u00f6revi devralacakt\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6ylelikle \u00e7a\u011fda\u015f akademik normlara g\u00f6re Kafkasya\u2019da kurulan ilk \u00fcniversite olan Tbilisi Devlet \u00dcniversitesi\u2019nin kurucusu, rekt\u00f6r\u00fc, tarih\u00e7i \u0130vane Cavakhi\u015fvili\u2019nin b\u00fcy\u00fck ideali de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olacakt\u0131r. \u0130vane Cavakhi\u015fvili (Fot.4) \u00fcniversiteyi G\u00fcrc\u00fclere ve di\u011fer Kafkasyal\u0131lara adam\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck bir veri toplama i\u015fine girilmesini sa\u011flayarak dillerinin akrabal\u0131klar\u0131 \u00fczerinde hareket ederek sonu\u00e7lar\u0131n de\u011ferlendirilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcrc\u00fc ve di\u011fer Kafkasya dillerine ithafla 1937\u2019de Tbilisi\u2019de yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 kitap \u201c<em>G\u00fcrc\u00fc ve Kafkasya Dillerinin Ba\u015flang\u0131\u00e7 Tabiat\u0131 ve Akrabal\u0131klar\u0131<\/em>\u2019d\u0131r<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>\u201d. Kuzey Kafkasya dillerinin \u00f6\u011frenilmesi i\u00e7in de Simon Cana\u015fia\u2019y\u0131 (Fot. 5) Kuzey Kafkaya\u2019ya g\u00f6ndermi\u015f ve \u00c7erkes dilleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, Arnold \u00c7ikobava ve Varlam Topuria\u2019y\u0131 (Fot. 6) da Da\u011f\u0131stan\u2019a yine ayn\u0131 ama\u00e7la b\u00f6lge dillerini \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in yollam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1933 y\u0131l\u0131nda Arnol \u00c7ikobava Tbilisi Devlet \u00dcniversitesi Kafkas Dilleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc ve Kafkas Dilleri Anabilim Dal\u0131\u2019n\u0131 kurdu\u011funda akademik \u00f6rg\u00fcn e\u011fitim daha da geni\u015f kitlelere sistemli ve planl\u0131 bir \u015fekilde ula\u015facak, ayn\u0131 y\u0131l lisans \u00f6\u011frencileri al\u0131nmaya ba\u015flanacakt\u0131r. B\u00f6l\u00fcm kurucular\u0131 Abazaca uzman\u0131 Simon Cana\u015fia, Da\u011f\u0131stan dillerinden Lak\u00e7a uzman\u0131 Varlam Topuria ve Avarca uzman\u0131 Arnold \u00c7ikobava olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 \u00fcyeden olu\u015facakt\u0131r.<\/p>\n<p>1936&#8217;da, Dil Tarihi ve Materyal K\u00fclt\u00fcr\u00fc Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;nde Kafkas Dilleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc kurulmu\u015ftur. B\u00f6ylelikle Kafkasoloji alan\u0131nda iki farkl\u0131 kurumda akademik ara\u015ft\u0131rma merkezi faaliyete devam ediyor olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>1960\u2019l\u0131 y\u0131llardan itibaren Giorgi Rogava (Fot. 7) Kafkas Dilleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn ba\u015f\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir. Abaza-\u00c7erkes Dilleri\u2019nin mimarisi ve geli\u015fimleri hakk\u0131ndaki sorunlar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. \u00c7erkes leh\u00e7elerini bilimsel olarak inceleyen, dilin \u00f6zelliklerini, kurallar\u0131n\u0131 belirleyen ki\u015fidir<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. \u00c7erkes ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Zainab Kerasheva\u2019yla birlikte 1966 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u201c<em>Ad\u0131ge Dili\u2019nin Grameri<\/em>\u2019nin\u201d yazar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Kafkas Dil Grubu\u2019ndaki dillerinin tarihi ve yap\u0131lar\u0131 \u00fczerine b\u00f6lgesel bilimsel sempozyumlar d\u00fczenlenmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u0131llarda Tbilisi, Sokhumi, Nal\u00e7ik, Moha\u00e7kale vd merkezlerde toplamda 13 sempozyum ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu sempozyumlar 1991&#8217;den itibaren kesintiye u\u011frayacak, uzun zaman sonra yeniden ba\u015flayacakt\u0131r. 2003 y\u0131l\u0131nda Kafkas Dil Grubu dillerini \u00e7al\u0131\u015fan dilbilimciler y\u0131ll\u0131k planlanan oturumlara ba\u015flam\u0131\u015flar, ancak 2008 ve 2011 y\u0131llar\u0131nda da geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 sempozyumlar d\u00fczenleyebilmi\u015flerdir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc sempozyum ise 2015 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu sempozyum \u00f6zellikle Kuzey Kafkasya\u2019daki cumhuriyetlerden ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sempozyumlar\u0131n s\u00fcrmesi, geli\u015fmelerden uluslar\u0131n birbirlerini haberdar etmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Tecr\u00fcbeli bilim insanlar\u0131 yeni nesillere donan\u0131mlar\u0131n\u0131 aktarabilmektedirler.<\/p>\n<p><strong>Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fc Kafkasologlar (\u00f6zelde \u00c7erkesologlar) bug\u00fcn de alan\u0131n temellerini atan G\u00fcrc\u00fc \u00f6nc\u00fcllerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na geleneklere ba\u011fl\u0131 kalarak devam etmekte ve Arnold \u00c7ikobava&#8217;n\u0131n izinden giderek tavsiyelerini \u00f6zenle yerine getirmektedirler. \u201cHer ayd\u0131n G\u00fcrc\u00fc, Kafkas halklar\u0131n\u0131n dilini ve tarihini, kendi dili ve \u00fclkesinin tarihi olarak \u00e7al\u0131\u015fmak ve bilmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr\u201d.<\/p>\n<p><strong>Foto\u011fraflar<\/strong><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"328\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-1502 aligncenter\" src=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Petre-CARAIA.jpg\" alt=\"Fot.1. Petre \u00c7araia\" width=\"195\" height=\"260\" \/><\/td>\n<td width=\"328\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-1503 aligncenter\" src=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Dimitri-Gulia.jpg\" alt=\"Fot.2. Dimitri Gulia\" width=\"195\" height=\"260\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center;\" width=\"328\">Fot.1. Petre \u00c7araia<\/td>\n<td style=\"text-align: center;\" width=\"328\">Fot.2. Dimitri Gulia<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"328\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-1508 aligncenter\" src=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Ketevan-Lomtatidze.jpg\" alt=\"Fot.3. Ketevan Lomtatidze\" width=\"195\" height=\"260\" \/><\/td>\n<td width=\"328\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-1509 aligncenter\" src=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Ivane-Cavakhisvili-219x300.jpg\" alt=\"Fot. 4. \u0130vane Cavakhi\u015fvili\" width=\"219\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Ivane-Cavakhisvili-219x300.jpg 219w, https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Ivane-Cavakhisvili.jpg 250w\" sizes=\"(max-width: 219px) 100vw, 219px\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center;\" width=\"328\">Fot.3. Ketevan Lomtatidze<\/td>\n<td style=\"text-align: center;\" width=\"328\">Fot. 4. \u0130vane Cavakhi\u015fvili<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"328\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-1510 aligncenter\" src=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Simon-Canasia.jpg\" alt=\"Fot.5. Simon Cana\u015fia\" width=\"195\" height=\"260\" \/><\/td>\n<td width=\"328\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-1511 aligncenter\" src=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Varlam-Topuria.jpg\" alt=\"Fot. 6. Varlam Topuria\" width=\"195\" height=\"260\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center;\" width=\"328\">Fot.5. Simon Cana\u015fia<\/td>\n<td style=\"text-align: center;\" width=\"328\">Fot. 6. Varlam Topuria<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"328\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-1512 aligncenter\" src=\"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Giorgi-Rogava.jpg\" alt=\"Fot. 7. Giorgi Rogava\" width=\"195\" height=\"260\" \/><\/td>\n<td width=\"328\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center;\" width=\"328\">Fot. 7. Giorgi Rogava<\/td>\n<td width=\"328\"><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Kaynak\u00e7a:<\/strong><\/p>\n<p>Cavakhi\u015fvili, \u0130vane, <strong>Kavkasiuri Enebis Tavdapirveli Buneba da Natesaoba<\/strong>, Tbilisi: 1937.<\/p>\n<p>Dursun, Davut, \u201cKafkasya\u201d, <strong>TDV \u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi<\/strong>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kafkasya\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kafkasya<\/a> 1 (11.10.2019).<\/p>\n<p>\u00d6zey, Ramazan, <strong>Kafkasya ve Kafkas \u00dclkeleri Co\u011frafyas\u0131<\/strong>, Pegem Akademi, Ankara: 2017.<\/p>\n<p>Bersirov, Batirbiy, The Republic of Adigheia Instute for Research in Humanities, Ad\u0131ge Filolojisi G\u00fcncek Konular, <strong>D\u00fczce \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 Ad\u0131ge Filolojisi Sempozyumu Bildirileri<\/strong>, D\u00fczce: 13-15 May\u0131s, 2016, s.53-57.<\/p>\n<p>https:\/\/b<a href=\"http:\/\/caucasiology.tsu.ge\/\">http:\/\/caucasiology.tsu.ge\/<\/a><\/p>\n<p>burusi.wordpress.com\/history\/arnold-chikobava\/<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>* <strong>Shorena Lomaia<\/strong>, Do\u00e7. Dr. D\u00fczce \u00dcniversitesi, Kafkas Dilleri ve K\u00fclt\u00fcrleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc G\u00fcrc\u00fc Dili ve Edebiyat\u0131 Anabilim Dal\u0131. <strong>Fevzi \u00c7elebi<\/strong>, Dr. Kartvelolog, Sanat Tarih\u00e7isi.<\/p>\n[1] Ramazan \u00d6zey, <strong>Kafkasya ve Kafkas \u00dclkeleri Co\u011frafyas\u0131<\/strong>, Pegem Akademi, Ankara: 2017, s. vii.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Cavakhi\u015fvili, <strong>Kavkasiuri Enebis Tavdapirveli Buneba da Natesaoba<\/strong>, Tbisisi: 1937, s.3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Davut Dursun, \u201cKafkasya\u201d, <strong>TDV \u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi<\/strong>, https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kafkasya#1 (11.10.2019).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Kartuli da Kavkasiuri Enebis Tavdapirveli Buneba da Natesaoba<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Batirbiy Bersirov, The Republic of Adigheia Instute for Research in Humanities, <strong>Ad\u0131ge Filolojisi G\u00fcncek Konular, D\u00fczce \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 Ad\u0131ge Filolojisi Sempozyumu Bildirileri<\/strong>, D\u00fczce: 13-15 May\u0131s, 2016, s.53-57.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6zet: G\u00fcrcistan\u2019da Kafkasoloji Dilbilimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 erken denilebilecek bir d\u00f6nemde ba\u015flam\u0131\u015f ve Kartveluri Dil ve Leh\u00e7eleri haricindeki Kafkas Dilleri\u2019nin de \u00f6\u011frenilmesi, \u00f6\u011fretilmesi ve literat\u00fcrlerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 esas alan ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmalar sonu\u00e7 olarak Tbilisi Devlet \u00dcniversitesi\u2019nde akademik disipline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, yap\u0131lan akademik yay\u0131nlarla da sonu\u00e7 peki\u015ftirilmi\u015ftir. Giri\u015f Kafkasya, Karadeniz ile Hazar Denizi aras\u0131nda, Kafkas S\u0131rada\u011flar\u0131n\u0131n ikiye b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":37,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,25],"tags":[],"ppma_author":[270,255],"aioseo_notices":[],"authors":[{"term_id":270,"user_id":37,"is_guest":0,"slug":"slomaia","display_name":"Shorena Lomaia","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Lomaia","first_name":"Shorena","description":""},{"term_id":255,"user_id":27,"is_guest":0,"slug":"chelebif","display_name":"Fevzi \u00c7elebi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"\u00c7elebi","first_name":"Fevzi","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1470"}],"collection":[{"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/37"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1470"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1513,"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1470\/revisions\/1513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1470"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/af20xx.bzexase.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=1470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}